یکی از روشهای قدیمی در درمان زخم که امروزه با پانسمانهای صنعتی عسل انجام می شود.

 

تاریخچه :

استفاده موضعی از عسل دارای سابقه طولانی است. در واقع ، عسل به عنوان یکی از قدیمی ترین پانسمانهای زخم شناخته شده است. عسل توسط پزشکان یونان باستان برای درمان زخم های عفونی مورد استفاده قرار گرفت است . خواص درمانی عسل در کتابهای مقدس انجیل ، قرآن و تورات ذکر شده بطور مثال در قران:

ثُمَّ کُلِی مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُکِی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلًا یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ فِیهِ شِفَاء لِلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لآیَةً لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ ﴿۶۹سوره نحل﴾

ترجمه : سپس از تمام ثمرات تناول کن، و راههائی را که پروردگارت برای تو تعیین کرده به راحتی بپیما، از درون شکم آنها نوشیدنی خاصی خارج می‏شود، به رنگهای مختلف، که در آن شفای مردم است در این امر نشانه روشنی است برای جمعیتی که اهل فکرند!

عسل یک عامل ضد میکروبی موضعی است که هزاران سال است در مراقبت از زخم استفاده می شود. مجوز محصولات مراقبت از زخم با محصولات حاوی عسل پزشکی اولین بار در سال 1999صادر شد و اکنون به طور گسترده ای مورد استفاده است.

خواص درمانی عسل را تا حد زیادی به فعالیت های ضد میکروبی و ضد التهابی آن نسبت داده اند.محصولات عسل برای درمان زخم اولین بار توسط استرالیا بشکل تیوب ارائه شد و اکنون طیف وسیعی از محصولات به اشکال مختلف در دسترس قرار دارد.

 

برخی از مقالات اثر درمانی عسل را بر زخم های سطحی و سوختگی ها کم دانسته اند و در مقابل مطالعه ای وجود دارد که در آن مقایسه ای بین پانسمان عسل و درمان با پانسمان معمولی بر روی  2554 شرکت کننده انجام شده است که در آن تاثیر عسل بر کاهش زمان درمان زخم سوختگی ثابت شده است.

خواص درمانی عسل:

فعالیت ضد میکروبی

اثر دبریدمان زخم

اثر اسمزی

فعالیت ضد التهابی

فعالیت آنتی اکسیدانی

باکتری های گرم مثبت اغلب در عفونت زخم دخالت دارند. نشان داده شده است که فعالیت استافیلوکوکوس اورئوس (شایع ترین علت عفونت زخم ) توسط غلظت نسبتا کم از عسل مهار می شود.

 

فعالیت آنتی اکسیدانی و ضد التهابی عسل

در زخم های مزمن که بدلیل وجود رادیکالهای آزاد در فاز التهابی مانده اند و پیشروی ندارند عسل با انتی اکسیدان خود می تواند آنرا را از زخم برطرف کند. پتانسیل آنتی اکسیدانی عسل به فنول موجود در آن نسبت داده می شود.اثرات ضد التهابی عسل در مدل های حیوانی نشان داده شده است.

نحوه عملکرد عسل روی زخم:

برخی از مواد شیمیایی موجود در عسل می توانند باکتری های خاص و قارچ را بکشند. پوشاندن زخم با عسل باعث می شود ضمن از بین رفتن باکتریها و قارچ ها ، محیط سرشار از مواد غذایی برای افزایش سرعت بهبود بافت تخریب شده فراهم شود.

 

به نوشته تازه ترین شماره نشریه زخم های پا , بررسی بیش از ۲۰۰۰ بیمار نشان می دهد این ماده نه تنها عفونت زخم را از بین می برد بلکه از عفونت کردن مجدد زخم نیز جلوگیری می کند.
علاوه بر این عسل بافت های مرده زخم را که می توانند عوامل بیماری زا را در خود جای دهد از بین می برد و با خاصیت ضد التهاب خود از شدت ورم در موضع زخم کاسته و آثار به جا مانده از زخم بر روی پوست را به حداقل می رساند.
همچنین عسل موجب می شود بافت های سالم مجاور زخم با سرعت بیشتری رشد کنند و بافت های پوشش با سرعت بیشتری جای بافت های نابود شده را بگیرند. 

 

اکثر موجودات مضر نمی توانند در عسل رشد و تکثیر داشته باشند.با این حال باکتری هایی که از طریق اسپور تکثیر پیدا می کنند مانند بوتولیسم در عسل باقی می مانند. و این توضیحی است برای آلوده شده نوزادانی که عسل به آنها خورانده شده است.در مواردی که نیاز به استفاده از عسل بعنوان یک روش درمانی باشد با تاباندن اشعه گاما به عسل، اسپور  باکتری را غیر فعال می کنند که به این عسل ، عسل پزشکی گفته می شود.

فیلم پانسمان با عسل

برخی کارشناسان بر این عقیده اند که عسل پزشکی باید از کندوهایی برداشته شود که الوده نبوده اند و برای درمان آنها از آنتی بیوتیک استفاده نشده باشد همچنین گیاهانی که از آنها شهد گرفته شده آفت کش دریافت نکرده باشند.

عسل برای درمان سرفه، آسم و تب شدید هم استفاده می شود.عسل قابلیت درمان اسهال و زخم گوارشی ناشی از عفونت هلیکوباکتر را دارد.همچنین عسل یک منبع خوب کربوهیدرات برای ورزشکاران در ورزشهای سنگین می باشد.

بر اساس پژوهش توسط محققان دانشکده پرستاری در نیوزیلند در مورد تاثیر عسل بر درمان زخم حاد و مزمن نتایج آزمایشات نشان داد که عسل بر کاهش زمان بهبود زخم حاد مانند سوختگی سطحی ، خراشیدگی ، زخم کوچک جراحی اثر دارد ولی در درمان زخم حاد خصوصا زخمهای وریدی پا این تاثیر دیده نمی شود.برای بررسی تاثیر عسل بر انواع زخم ها به مطالعات بیشتری نیاز است.

منابع:

http://www.woundsinternational.com/practice-development/understanding-ho...

http://www.webmd.com

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23450557

مقالات پزشکی و بهداشتی - آفتاب